XML مخفف زبان نشانه‌گذاري قابل گسترش مي‌باشد. اين زبان يك زبان نشانه‌گذاري جديد است كه توسط كنسرسيوم وب براي غلبه بر محدوديتهاي زبان HTML بوجود آمده است. كنسرسيوم وب سازماني است كه مسئول نگهداري استاندارهاي موجود در زمينه وب مي‌باشد كه از مهمترين اين استاندارها مي‌توان به HTML اشاره كرد.


HTML به طور قطع رايجترين زبان نشانه‌گذاري مي‌باشد. بر طبق برخي گزارشات هم اكنون چندين ميليارد صفحه وب با فرمت HTML توسط محدوده وسيعي از ابزارها شامل مرورگرها، ويرايشگرها، نرم‌افزارهاي پست الكترونيك و غيره پشتيباني مي‌شود. در ابتدا كاربرد وب تنها در انتشار مدارك علمي بود ولي امروزه تا حد يك رسانه ارتباطي در حد تلويزيون و كتاب رشد كرده است. براي پاسخگويي به اين همه مخاطب.

HTML چندين بار گسترش يافته و برچسبهاي جديدي به آن اضافه شده است. براي مقايسه, توجه داشته باشيد كه اولين ويرايش HTML تنها شامل 12 برچسب بود در حاليكه جديدترين ويرايش آن (HTML 4.0) بدون احتساب برچسبهاي ويژه مرورگرهاي خاص، بالغ بر 100 برچسب دارد. علاوه بر اين مجموعه‌اي از زبانهاي برنامه‌نويسي نيز مانند ASP, CGI, JAVA براي استفاده تعاملي از وب بوجود آمده است.


با وجود تمام قابليتهايي كه براي HTML برشمرديم اين زبان داراي نقاط ضعفي است كه رشد آن را با محدوديت مواجه كرده است. HTML به مجموعه‌اي با بيش از 100 برچسب تبديل شده كه آن را تبديل به زباني پيچيده كرده است. تركيب برچسبها تقريباً نامحدودند و بعضاً تركيبهايي وجود دارند كه حاصل نمايش آنها بر روي مرورگرهاي مختلف متفاوت است. علاوه بر اين عليرغم 100 برچسب موجود در اين زبان، نيازهاي امروزه برچسبهاي بيشتري را براي كاربردهاي مختلف طلب مي‌كنند.

كاربردهاي تجارت الكترونيك به برچسبهايي براي توصيف كالا، قيمت ، نام، آدرس و غيره احتياج دارند. موتورهاي جستجو به برچسبهاي دقيقتر براي كلمات كليدي و توضيحات داده‌ها احتياج دارند و كاربردهاي امنيتي نياز به برچسبهايي براي امضاهاي ديجيتالي دارند. به طور كلي تمامي كاربردها براي نيازهاي خود احتياج به برچسبهاي خاصي دارند كه توسط HTML پشتيباني نمي‌شود.


جدا از كاربردهايي كه احتياج به اضافه‌كردن برچسبهاي جديد به HTML دارند، كاربردهايي نيز هستند كه تعداد برچسب كمتر HTML يكي از نيازهاي اساسي آنها مي‌باشد. برطبق پيش‌بيني كنسرسيوم وب در سال 2003و 75% استفاده كنندگان از وب از وسيله‌اي غير از كامپيوتر شخصي مانند تلفن همراه براي دسترسي به وب استفاده خواهند كرد. توان پردازش اين وسايل خيلي كمتر از يك كامپيوتر شخصي مي‌باشد و بنابراين چنين وسايلي قدرت پردازش زبان پيچيده‌اي مانند HTML فعلي را ندارند چه رسد به اين كه براي پشتيباني كاربردهاي خاص برچسبهاي بيشتري هم به آن اضافه شده باشد.


مشكل ديگر HTML اين است كه براي قالب‌بندي يك صفحه به تعداد زيادي برچسب احتياج است و در اكثر موارد صفحاتي مشاهده مي شود كه حجم علائم نشانه‌گذاري در آنها بيشتر از محتواي آنهاست كه همين امر سرعت دستيابي و نمايش اين صفحات را به طور قابل ملاحظه‌اي كم مي‌كند.


زبان xml در سال 1997 توسط كنسرسيوم وب براي رفع محدوديتهاي موجود در HTML و اضافه كردن قابليتهاي جديد بوجود آمد. تفاوت اصلي XML با HTML در اين است كه XML سعي دارد داده‌ها را طوري نشانه‌گذاري كند كه معناي آنها حفظ شود و در حاليكه HTML داده‌ها را طوري نشانه‌گذاري مي‌كند كه قابل نمايش براي مرورگرها باشد. در واقع تاكيد XML بر روي معناي داده‌هاست در حاليكه تاكيد HTML بر نمايش داده مي‌باشد. به منظور حفظ معناي داده‌ها XML ابر داده(MetaData ) توصيف كننده داده‌ها را نيز همراه آنها ذخيره مي‌كند.


XML زير مجموعه ساده شده‌اي از زبان SGML مي‌باشد. SGML يك زبان عمومي و پيچيده براي نشانه‌گذاري داده‌هاست كه در دهه 80 بوجود آمد و پدر زبانهاي نشانه‌گذاري محسوب مي‌شود. قابليتهاي زياد اين زبان آن را بيش از اندازه پيچيده كرده است بطوري كه كنسرسيوم وب آن را بعنوان جانشين HTML مناسب ندانسته و تصميم گرفت زير مجموعه ساده شده‌اي از آن را با نام XML جانشين HTML كند. XML را در واقع يك ابر زبان ناميده ميشود چرا كه كاربر بسته به نيازهايي كه دارد مي‌تواند با استفاده از آن زبان نشانه‌گذاري جديدي براي نشانه‌گذاري داده‌هايش ايجاد كند.


XML همچنين قادر است ساختار داده‌هاي ذخيره شده را نيز بهمراه معناي آنها حفظ كند. اين زبان داراي هيچ برچسب از پيش تعريف شده‌‌اي نيست و تمامي برچسب‌ها برحسب نياز توسط كاربر تعريف مي‌شوند. قابليتهاي XML و اجزاء همراه آن، اين زبان را به زبان قابل حمل و استاندارد براي كاربردهاي مختلف تبديل كرده است.

یکی از ابزاری است که این مدته به شدت وارد بورس شده و حیفه، که من حرفی از این مبحث مطرح نکنم.
XML یک سیستم ذخیره اطلاعات است که میتوان در زمینه های مختلف تعمیمش داد. حال من آموزش گوشه های از XML رو میخوام با یک مثال شروع کنم. شما فقط سعی کنید مکانیزم کاری و کاربرد XML رو درک کنید. درک مطالب و مباحث کمکه زیادی به شما در برنامه نویسی میکنه پس مثال زیر رو با دقت بخونید، اگه گوشه های از کد رو متوجه نشدید مهم نیست چون در درس های بعدی این Object ها و باقیه Object های مربوط به XML رو آموزش میدم.



من یک فایل در آدرس "C:\Data1.XML" دارم با محتوای زیر:



<?xml version="1.0" ?>

<Person>

<Name>AraSoft</Name>

<Age>18</Age>

<Sex>Male</Sex>

</Person>

حال لازمه که این اطلاعات که شامل اسم ، سن ، جنسیت من هست در برنامه استفاده کنیم.پس ابتدا Namespace مورد نظر " System.Xml " رو به برنامه اضافه کرده و Imports System.Xml ... استاد میکنید.

و در قسمت مورد نظر کد مربوط رو مینویسیم:

Dim Reader as XMLNodeReader

Dim DC as New XMLDocument

Dim NickName, Sex as String

Dim Age as Long



DC.load ("C:\Data1.Xml")

Reader = New XMLNodeReader (DC)

Do until Reader.EOF

Reader.Read

Select Case Reader.LocalName

Case "Name"

If Reader.IsStartElement then

Reader.MoveToElement

If Not Reader.Value.Trim = Nothing then

MSGbox (Reader.Value)

End IF

End If

Case "Age"

If Reader.IsStartElement then

Reader.MoveToElement

If Not Reader.Value.Trim = Nothing then

MSGbox (Reader.Value)

End IF

End If

Case "Sex"

If Reader.IsStartElement then

Reader.MoveToElement

If Not Reader.Value.Trim = Nothing then

MSGbox (Reader.Value)

End IF

End If

End Select

Loop

خوب ما یک XML داریم و یک کد که از این اطلاعات استفاده میکنه.شما کافیست از کد به این برسید که XML در چه حیطه ای است و کجا بدرد میخورد، به راحتی میتوانید تمام مباحث XML را به راحتی یاد بگیرید.فعلا این مثال رو داشته باشید تا من در دفعه بعد یک آموزش ساده و پایه ای از XML رو استاد کنم.فقط یادتون نره قدم به قدم پس تا بعد.

اکثر افرادی که قصد یادگیری XML رو دارند، نمی تونند XML رو خوب بفهمند. شما سعی کنید XML رو یک سیستم ذخیره اطلاعات بدونید.بعدا با یادگیری قسمتهای بعدی XML با کاربردهای XML آشنا میشید و راحتتر میتونید به صورت حرفه ای از اون استفاده کنید.البته این یادآوری کنم که من فقط قصد آشنا سازی شما با XML رو دارم نه آموزش کامل XML.

XML برای خود یک دستوره نگارشی و املایی دارد. شما در حین یادگیری عبارتهای XMLبا اون آشنا میشید.

تگها:

شما با عبارتهای HTML یا همان TAG ها آشنا هستید <تگ> در XML از همان تگها استفاده میشود ولی نکته مهم اینجاست که XML به شدت به حروف کوچک و بزرگ حساسیت داره پس اگر شما تگ ابتدای خودتون رو به دین صورت نوشتید <TaG> باید تگ پاییانی هم بدین صورت بنویسید </TaG>.



اعلان شروع فایل XML:

فایل XML با یک اعلان شروع میشه که باید در اولین خط باشه (کاملا اختیاری):

حتما به بزرگی و کوچکی حروف دقت کنید. تگ اعلان XML به صورت <؟ و بعد کلمه XML و بعد از اون نوع version که تا کنون آخرین اون "1.0" بوده قرار میگیره و سپس تگ پایانی اون ؟>.

نوشتن تگها:

تگها در حقیقت همان رکوردها هستند که فیلدهای متغییری میتوانند داشته باشند(البته اگر با Database آشنا باشید). شما اطلاعات خودتون رو با استفاده از تگها ذخیره میکنید مثلا برای ذخیره اسمتون: <Name>AraSoft</Name>

برای ذخیره اطلاعات شما به دو تگ نیاز دارید یکی آغازی و دیگری پایانی این دو در حقیقت تشکیل یک تگ صحیح را میدهند. یک تگ آغازی به صورت اول > و بعد اسم مورد نظر و سپس < نوشته میشود. تگ پایانی تنها یک تفاوت کوچک دارد که آن در آولین بخش تگ است. تگ پایانی به صورت </ و اسم مورد نظر و <. میبینید که در تگ پایانی علاوه بر > یک علامت / هم وجود دارد:

Begin: <Name>

End: </Name>

برای نوشتن تگها باید به این توجه کنید که اسم تگ شروع (<Name>) و اسم تگ پایانی (</Name>) نباید از نظر کوچکی و بزرگی فرق کند. و نکته مهم اینکه شما باید XML خود رو با یک تگ اصلی بپوشانید و بقیه تگها رو داخل اون قرار دهید مثل:

تداخل تگها:

اگر شما تگی رو شروع کردید و میخواهید تگی رو داخل اون قرار دهید شروع و پایان تگ باید در داخل تگ اصلی باشد مانند زیر:

درست:

تگ پوچ:

شاید در مرور Xml های که من نوشتم یه این تگ <Child1/> رسیده و تعجب کنید که چرا من قانون نوشتن تگها رو نقض کردم و لی در حقیقت این خود یک دستور نگارشی است مبنی بر اینکه اگر تگی هیچ مقداری رو در بر نمیگیرد بهتر است به صورت <Name/> نوشته شود "شبیه به HTML" تا به راحتی برسی XML افزوده شود.

افزوردن ویژگی به تگ:

تگ ها قدرت داشتن ویژگی رو دارند (Attribute).

شما میتوانید برای مقدار هر تگ یک خاصیت یا ویژگی تعیین کنید. مثلا من در شماره 1 گفتم قسمت سایت=خانه و با زبان فارسی و در شماره 2 گفتم که قسمت سایت=خانه و به زبان انگلیسی.

یک حالت ساده از خواننده های فایلهای XML در .Net همین XMLTextReader است.

این راننده (Driver) فقط رو به جلو حرکت میکند وهرچی در سر راهش باشد در حافظه اش ذخیره میکند.و مهمترین قسمت اینکه از DTD و XMLSchemaنیز پشتیبانی نمیکند.و این برای شروع کار ما که با این دو نوع آشنا نیستیم بسیار مناسب است.


Dim Reader as XmlTextReader

Reader = New XmlTextReader("Data\Setting.Xml")'فایل مورد نظر

Do Until Reader.EOF'در صورت به اتمام رسیدن فایل حلقه متوقف میشود

Reader.Read()'خواندن تگ بعدی

MsgBox(">---")

MsgBox("Depth: " & Reader.Depth)

'مقدار فرو رفتگی یک تگ داخل تگهای بالای خودش

MsgBox("LocalName: " & Reader.LocalName)

'خواندن اسم تگ<Book> localName is Book

MsgBox("Attribute: " & Reader.ReadAttributeValue)

'مقدار خاصیت قرار داده شده

MsgBox("Value: " & Reader.Value)

'محتوای داخلی تگ

MsgBox("---<")

Loop

همینطور که میبینید بسیار ساده میشه از این Object استفاده کرد. شمامیتونید به راحتی فایل XML خود رو باز کرده و اون رو به ترتیب بخونید.


برگشتی False میباشد.

*در قسمت Depth ؛ اگر تگی در داخل روت اصلی باشد مقدار 1 رو بر مگردونه و اگریک تگ در داخل این تگ باشه پس مقدار 2 رو بر میگردونه و اگر خود روت باشه

مسلماً مقدار صفر 0 را بر میگردونه.

*شما میتوانید با استفاده از LocalName یک فیلتر قرار دهید که هر LocalName که مقداری در بر نگیرد نمایش ندهد.

البته من فقط این Reader ها رو معرفی میکنم و اگر نکته مهمی وجود داشته باشد گفته میشود.پس اگر در این زمینه مشکلی بوجود اومد میتونید اونو مطرح کنید چون این مبحث خیلی وسیع هست و نمیشه به این راحتی با اون کنار اومد.

در این قسمت به تعریف یک نوع دیگر از خواننده های XMLمیپردازیم که من بیشتر از این نوع استفاده میکنم بجز موارد خواص. البته این مبحث زیاد جای بحث نداره به همین دلیل بسیار مختصر به شرح اون میپردازم.



همین طور که از اسمش معلومه برای برسی XML بر اساس گره ها (Node) طراحی شده. این Reader از DTD و XML Schema پشتیبانی نمیکند ولی تعریف های داخل DTD رو میشناسه.



خوب طبق معمول با یک مثال این Reader رو تعریف میکنیم.که من فکر میکنم هیچ آموزشی نمیتونه مانند مثال به یک نفر کمک کنه پس ما هم... :



همینطور که میبینید این Reader هم بسیار شبیه Reader قبلی است. ولی در Open کردن فایل کمی تفاوت دارد. مهمترین قسمت این قسمت طریقه بازشدن فایل بوسیله XMLNodeReader است چون بقیه قسمتهای NodeReader و TextReader فرق چندانی با هم ندارد. ولی یک Object اضافه بر سازمان در این قسمت برای باز کردن فایل استفاده کردم. این Object بسیار قدرتمند است و در آینده حتما بر روی اون بحث خواهم کرد. من به شما سفارش میکنم اگر از XML به صورت ابتدایی استفاده میکنید از همین Reader استفاده کنید چون بسیار سریع تر و دقیقتر ( نه از نظر من حتی از نظر Microsoft) از TextReader است. من برای مطرح کردن بقیه مسایل در XML باید به آموزش کوتاهی درباره DTD بپردازم پس تا یادداشت بعد.

دنياي XML مملو از تکنولوژي هاي ديگر، نظير XLink,Namespace,DTD,Schema,CSS,XSL,XHTML و ... است .افراديکه قصد آشنائي با XML را دارند، همواره با اين سوال مشکل مواجه هستند که از کجا مي بايست آغاز نمايند. در اين مقاله به بررسي ده نکته مهم بمنظور آشنائي با XML پرداخته تا از اين رهگذر مسيري مناسب براي علاقه مندان به فراگيري اين تکنولوژي مهم ، مشخص گردد.

نکته اول : XML گزينه اي براي ارائه ساختار داده ها

داده هاي ساختيافته شامل مواردي نظير صفحات گسترده ، دفترچه هاي آدرس ، پارامترهاي قابل پيکربندي و ... مي باشند . XML ، مجموعه اي از قوانين بمنظور طراحي ساختار داده هاي مورد نظر است . XML ، بعنوان يک زبان برنامه نويسي تلقي نشده و براي استفاده از آن اجباري به داشتن تجربه لازم برنامه نويسي نخواهد بود . با استفاده از XML ، کامپيوترها بسادگي قادر به توليد و خواندن اطلاعات و اطمينان از عدم مبهم بودن ساختمان داده ها مي باشند . XML ، بسط پذير ، مستقل از پلات فورم و مورد حمايت هاي بين المللي و محلي است . XML ، بطور کامل Unicode را حمايت مي نمايد .

نکته دوم : XML شباهت زيادي به HTML دارد

XML ، همانند HTML از تگ ها و خصلت ها استفاده مي نمايد.در HTML ، هر تگ و يا خصلت داراي عملکرد و معني از قبل مشخص شده اي بوده وبا بکارگيري هر تگ ، نحوه نمايش اطلاعات ( بين تگ ها ي استفاده شده) براي مرورگر تبين مي گردد. XML ، با استفاده از تگ ها ، محدوده مشخصي براي داده ها را تعيين و عملا" مسئوليتي در رابطه با تفسير تگ ها و داده هاي همراه آنها را نداشته و اين عمليات را به برنامه هائي که يک فايل XML را مي خوانند، واگذار مي نمايد . مثلا" در صورتيکه از تگ
در يک سند XML استفاده شده باشد ، نمي توان اين ادعا را داشت که تگ فوق نشاندهنده يک پاراگراف است . ممکن است تگ فوق، نشاندهنده price ، parameter و يا يک person باشد .

نکته سوم : XML بصورت متن است .

برنامه هائي که داده هاي ساختيافته توليد مي نمايند، اغلب داده هاي خود را برروي ديسک ذخيره مي نمايند . فرمت ذخيره سازي اطلاعات ممکن است بصورت متن و يا باينري باشد . مهمترين مزيت ذخيره سازي داده ها بصورت متن ، امکان مشاهده داده ها بدون نياز به برنامه اي است که اطلاعات را توليد کرده است . حتي مي توان اطلاعات فوق را با استفاده از يک ويرايشگر متني تغيير داد . فرمت هاي اطلاعاتي مبتني بر متن، به پياده کنندگان نرم افزار قابليت هاي بيشتري را در خصوص اشکال زدائي برنامه ها نيز مي دهد. فايل هاي XML ، مشابه HTML بصورت متن مي باشند . قوانين موجود در XML ، با صراحت و شفافيت بيشتري ارائه شده است . فراموش کردن يک تگ و يا عدم قرار دادن خصلت بين علامت "" باعث مي گردد که يک فايل XML غيرقابل استفاده گردد . در صورتيکه در فايل هاي HTML مسائل فوق تحمل و اغلب مجاز خواهد بود . اگر يک فايل XML داراي مشکل باشد ، برنامه استفاده کننده پس از مواجه شدن با مشکل ، عمليات خود را در محل بروز خطاء متوقف و يک پيام خطاء را ارائه خواهد داد .

نکته چهارم : ظرفيت فايل هاي XML زياد است .

با توجه به اينکه فرمت فايل هاي XML ، بصورت متني بوده و از تگ ها بمنظور مرزبندي داده ها استفاده مي شود ، اين نوع فايل ها معمولا" داراي حجم بيشتري نسبت به فايل هائي با فرمت باينري مي باشند . همانگونه که در نکته سوم اشاره گرديد، مهمترين مزيت يک فرمت مبتني بر متن ، قابليت مشاهده آن و مهمترين اشکال ، اشغال حجم بيشتري از فضاي ذخيره سازي است . از طرف ديگر با توجه به وجود برنامه هاي فشرده سازي نظير Zip ، امکان فشرده سازي فايل ها بخوبي و با سرعت بالا فراهم مي گردد . پروتکل هاي ارتباطي نظير پروتکل هاي مربوط به مودم و يا HTTP/1.1 ( پروتکل اصلي در وب ) قادر به فشرده سازي داده ها و صرفه جوئي در پهناي باند استفاده شده مي باشند .

نکته پنجم : XML خانواده اي از تکنولوژي ها است

XML 1.0 ، مشخصات ، ماهيت و قوانين موجود در رابطه با تگ ها و خصلت ها را تعريف مي نمايد . خانواده XML ، شامل مجموعه اي در حال رشد از ساير ماژول هائي است که سرويس هاي مفيدي را در خصوص انجام عمليات و خواسته هاي مهم بر عهده دارند . XLink ، روشي استاندارد براي افزدون ابر لينک ها به يک فايل XML را مشخص مي نمايد . XPointer ، گرامري مناسب براي اشاره به بخش هاي متفاوت يک سند XML است . يک XPointer ، شباهت زيادي به يک URL داشته ، با اين تفاوت که در مقابل اشاره به سندهائي بر روي وب ، به بخش هاي متفاوت در يک سند XML اشاره مي نمايد . CSS ، زبان style sheet قابل استفاده براي XML و HTML است . XSL ، يک زبان پيشرفته براي ارائه style sheet است . تکنولوژي فوق بر اساس XSLT است . XSLT ، يک زبان تبديل بمنظور سازماندهي مجدد ، افزودن و يا حذف تگ ها و خصلت ها است . DOM ، استانداردي با مجموعه اي از توابع براي انجام عمليات برروي يک سند XML ( يا HTML) از طريق يک زبان برنامه نويسي است . XML Schema ، به پياده کنندگان ، امکان تعريف دقيق ساختار اطلاعات را ارائه مي نمايد . در اين رابطه ماژول هاي متعدد ديگري نيز وجود داشته که در خانواده بزرگ XML داراي جايگاه خاص خود مي باشند .

نکته ششم : XML جديد است اما نه خيلي جديد

پياده سازي XML از سال 1996 آغاز و در فوريه سال 1998 توسط کنسرسيوم وب عرضه گرديد . ممکن است ابهامي در خصوص جوان بودن تکنولوژي فوق در ذهن ايجاد گردد . در پاسخ مي بايست به اين نکته اشاره گردد که تکنولوژي فوق ، خيلي هم جديد نيست . قبل از XML ، تکنولوژي SGML وجود داشت . پياده کنندگاه در اوايل دهه 80 در مقياس وسيعي از آن براي پروژه هاي بزرگ مستند سازي استفاده مي نمودند . پياده سازي HTML از سال 1990 آغاز گرديد. طراحان XML ، بهترين بخش هاي SGML را بهمراه تجارب موجود در رابطه با HTML ، ترکيب و محصولي را توليد نموده اند که قدرتي کمتر از SGML ندارد . SGML اغلب براي مستند سازي فني استفاده شده و از آن براي ساير موارد مربوط به داده ها بندرت استفاده مي گردد . XML دقيقا" برخلاف وضعيت فوق است .

نکته هفتم : XML باعث هدايت HTML بسمت XHTML مي گردد .

يکي از موارد مهم کاربرد XML ، تکنولوژي XHTML است . XHTML ، گزينه بعدي نسبت به HTML است . XHTML داراي المان هاي مشابه المان هاي استفاده شده در HTML است . گرامر استفاده شده در XHTML ، بگونه اي تغيير پيدا کرده که منطبق بر قوانين مربوط به XML باشد . سندهاي مبتني بر XML ، گرامر خود را از XML به ارث برده و آن را با روش هاي خاصي محدود مي نمايد . ( مثلا" XHTML امکان استفاده از

را داده ولي امکان استفاده از را نخواهد داد ) در XHTML به گرامر موجود ، مفهوم نيز اضافه شده است . ( مثلا" XHTML از تگ

براي يک پاراگراف استفاده مي نمايد نه براي price و يا person )

نکته هشتم : XML ماژولار است .

XML ، امکان تعريف يک فرمت جديد سند را با ترکيب و استفاده مجدد از ساير فرمت ها فراهم مي نمايد . با توجه به اينکه دو فرمت بصورت مستقل از يکديگر طراحي و پياده سازي مي گردند، ولي ممکن است از المان ها و يا خصلت هائي با اسامي مشابه ، استفاده شده باشد . در زمان ترکيب فرمت هاي فوق، مي بايست تدابير لازم پيش بيني گردد . ( مثلا" ممکن است تگ

در يک فرمت، مفهوم پاراگراف را داشته در صورتيکه در فرمت ديگر، داراي مفهوم person باشد ) . بمنظور حل مشکل فوق ( وجود اسامي مشابه با مفهوم متفاوت ) ، namespace ارائه شده است . XSL و RDF نمونه هاي مناسبي از فرمت هاي مبتني بر XML بوده که از namespace استفاده مي نمايند .

نکته نهم : XML پايه و اساس RDF و سمنتيک وب است .

RDF)Resource Description FrameWork ) يک فرمت متني مبتني بر XML بوده که تشريح منابع و برنامه هاي متاديتا ( نظير يک برنامه موزيک playlist و يا آلبوم عکس ) را حمايت مي نمايد . مثلا" RDF مي تواند اين امکان را فراهم آورد که يک آلبوم عکس وب را با استفاده از اطلاعات مربوط به ليست تماس شخصي ، ايجاد و در ادامه برنامه سرويس گيرنده پست الکترونيکي قادر به ارسال يک پيام بصورت خودکار براي افراد موجود در آلبوم باشد . همانگونه که HTML باعث ترکيب سندها و برنامه هاي مبتني بر فرم ها در وب مي گردد ، RDF با يکپارچگي برنامه ها و آژانس ها ، يک وب سمنتيک ( وبي که تعامل اطلاعاتي بين اجزاي آن کاملا" مشهود و مدون است ) ايجاد مي نمايد.

نکته دهم : حق استفاده از XML رايگان بوده ، مستقل از پلات فورم است و بخوبي حمايت مي گردد.

با انتخاب XML ، براي پياده سازي يک پروژه از امکانات حمايتي متنوع و گسترده اي در رابطه با ابزارها و مهندسين با تجربه بهره مند خواهيد شد . انتخاب XML ، مشابه انتخاب SQL براي بانک اطلاعاتي است . در اين حالت همچنان نياز به ايجاد بانک اطلاعاتي ، نوشتن برنامه ها و روتين هاي لازم بمنظور انجام عمليات دلخواه خواهد بود . با توجه به اينکه حق استفاده از XML رايگان بوده مي توان نرم افزار خود را با استفاده از آن ، بدون پرداخت هزينه اي طراحي نمود .
منبع : http://www.srco.ir

يکي از مهمترين مفاهيم موجود در رابطه با XML ، تکنولوژي DOM)Document Object Model) است . XML نظير برنامه Word و يا DHTML ( مربوط به شرکت ماکروسافت ) ، داراي يک مدل مبتني بر شي ، براي برنامه نويسي است . در اين مقاله به بررسي ده نکته مهم در رابطه با تکنولوژي XML - DOM خواهيم پرداخت .

نکته اول ? تکنولوژي DOM ، يکي از ابزارهاي برنامه نويسي موجود بمنظور استقرار يک سند XML در حافظه ، تفسير و پردازش است . ابزار فوق ، اغلب توسط برنامه هاي VB و ASP بمنظور پردازش فايل هاي XML استفاده مي گردد . DOM بمنزله يک شي بوده که برنامه نويسان با استفاده از آن ، امکان فعال نمودن ، ويرايش و ذخيره يک فايل XML را بدست مي آورند .

نکته دوم ? ساختار داخلي DOM مشابه چيست ؟ ساختار فوق مشابه يک درخت با شاخه ها و برگ هائي است . برخي از شاخه ها ممکن است داراي شاخه هاي ديگري باشند. همانگونه که در مقاله ده نکته در رابطه با XML ، اشاره گرديد ، يک سند XML داراي المان هائي است که مناسب است در اين مقطع و از اين زاويه به آنها شاخه گفته شود. بنابراين DOM شامل مجموعه اي از المان ها است . البته ، اغلب برنامه نويسان به آنها " گره " و يا " گره فرزند " مي گويند. گره ها ممکن است داراي يک مقدار، تهي و يا شامل ساير گره هاي فرزند باشند . المان ، گره ، گره هاي فرزند عملا" در بردارنده مفاهيم مشابه اي مي باشند .

نکته سوم ? تکنولوژي DOM ، داراي اشياء متفاوتي است . DOMDocument يکي از اشياء موجود بمنظور دستيابي به DOM ( شامل اطلاعات مربوط به سند XML ) است . DOMElement و DOMNode نمونه هائي ديگر از اشياء موجود مي باشند . بمنظور انجام عمليات و پردازش هاي مورد نظر در DOM ، دوازده شي متفاوت پيش بيني شده است . شي DOMDocument ، اولين شي استفاده شده براي فعال نمودن يک سند XML بوده و داراي مجموعه اي از متدها و خصلت ها براي استفاده توسط برنامه نويسان است . مثلا" شي فوق، داراي خصلتي بمنظور بازيابي firstChild ( اولين فرزند ) ، lastChild ( آخرين فرزند ) ، nextSibling ( برادر بعدي ) و previousSibling (برادر قبلي ) است . در حقيقت شي DOMDocument ، تصويري از سند XML را با توجه به قوانين مربوطه در خود نگهداري کرده و با استفاده از خصلت هاي متعدد موجود ، امکان حرکت در طول سند با روش هاي متفاوت ميسر مي گردد .

نکته چهارم ? شي DOMDocument ، داراي تعداد زيادي متد مفيد نيز مي باشد . مثلا" متد insertBefore براي درج يک گره قبل از موقعيت جاري استفاده مي گردد. براي ايجاد يک المان جديد، مي توان از متد createElement استفاده کرد . براي افزودن يک المان جديد به شي DOMDocument مي بايست دو مرحله عمليات را دنبال نمود . مرحله اول : با استفاده از متد createElement المان ايجاد مي گردد ( در اين حالت يک شي DOMNode ، ايجاد مي گردد ) . مرحله دوم : با استفاده از متد appendChild شي DOMNode را به DOMDocument اضافه مي نمائيم . ( DOMDocument و DOMNode دو شي مجزا با عملکردهاي خاص خود مي باشند و نبايد آنها را بمنزله اشياء مشابه در نظر گرفت ) .

نکته پنجم ? در مقاله ده نکته در رابطه با XML ، به اين نکته اشاره گرديد که مي توان يک سند XML را به Html ، WML و يا يک سند XML ديگر با يک ساختار متفاوت ، تبديل کرد . براي تحقق خواسته فوق ، مي توان از متد transformNode استفاده کرد . بدين منظور لازم است از دو شي DOMDocument استفاده گردد. يکي از آنها توسط سند XML فعال و ديگري توسط XSL فعال خواهد شد. با استفاده از متد transformNode ، خروجي بصورت يک رشته خواهد بود . رشته فوق شامل نتايج مورد نظر بمنظور استفاده در WML, Html ، متن و يا ساير موارد دلخواه است .

نکته ششم ? تمام اشياء DOMDocument ، داراي يک گره ريشه مي باشند . گره فوق تنها ريشه موجود بوده که ساير گره ها مستقيما" و يا غير مستقيم به آن متصل مي گردند. در يک سند XML ، دوازده گره متفاوت وجود دارد . NODE_ELEMENT ، NODE_ATTRIBUTE ، NODE_TEXT و NODE_COMMENT نمونه هائي در اين زمينه مي باشند . برخي از گره ها ، داراي فرزند و برخي ديگر فاقد فرزند مي باشند . مثلا" NODE_ELEMENT مي تواند داراي شش فرزند متفاوت ! باشد . ( نگران نباشيد وضعيت فوق در رابطه با يک المان است نه انسان ) و يا NODE_TEXT فاقد فرزند است .

نکته هفتم ? يکي ديگر از اشياء بسيار مفيد ، شي HTTPRequest مي باشد. شي فوق امکان گفتگوي برنامه هائي که در سمت سرويس گيرنده اجراء مي گردند را با سرويس دهنده وب فراهم مي نمايد . اين شي شامل تمامي روتين هاي مورد نياز بمنظور برقراري ارتباط و مبادله اطلاعات است . پس از ارتباط با سرويس دهنده ، از طريق متدهاي POST و يا GET ، با استفاده از متد Send مي توان يک ارتباط را برقرار کرد. در ادامه با استفاده از خصلت هاي متعددي نظير : responseXML و يا responseText مي توان اقدام به بازيابي XML و يا متن مورد نظرنمود . شي HTTPRequest بهمراه اشياء XML در IE ارائه شده است .

نکته هشتم ? پاس دادن رشته هاي XML در برنامه ها و بين برنامه ها ، يکي از خواسته هاي مورد نيار است . در اين راستا متدهاي Load و LoadXML ازشي DOMDocument مطرح مي باشند . متد Load، باعث فعال نمودن يک فايل XML شده ، در صورتيکه متد LoadXML يک رشته را فعال مي نمايد . براي توقف فعال نمودن يک سند XML ، مي توان از متد abort استفاده کرد . خصلت parseError يک امکان در دسترس ، براي کنترل خطاء و متد save براي ذخيره نمودن XML بصورت يک فايل استفاده مي گردد . مثلا" در صورتيکه يک رشته XML را که " خوش شکل " نمي باشد ، فعال نمائيم ، خصلت parseError شامل يک کد خطاء بوده و مي توان با استفاده از آن برخورد مناسبي با وضعيت پيش آمده را انجام داد .

نکته نهم ? يکي از انواع گره هائي که مي توان در يک DOMDocument درج کرد ، DOMProcessingInstruction است . يک PI)Processing Instructing) ، شامل دستورالعمل هائي است که تمايلي به تفسير آنها را نداريم . مثلا" شايد بخواهيم جزئيات مربوط به نسخه خاصي از برنامه RealAudio را که از اطلاعات آن يک المان در سند استفاده مي نمايد ، ارسال نمائيم ، در چنين مواردي مي توان يک دستورالمل PI بصورت زير در سند درج کرد :


نکته دهم ? در صورتيکه قصد ارسال اطلاعاتي را داشته باشيم که شامل عباراتي نظير < ، # و يا > باشد ، و نياز است که آنها را از طريق پارسر ارسال نمائيم ، ( استفاده از حروف فوق باعث بروز خطاي پارسر خواهد شد ) مي توان اطلاعات فوق را در يک گره خاص با نا م NODE_CDATA_SECTION قرار داد . مثلا" عبارت زير مقدار '#91' را بهمراه يک المان استفاده کرده است . پارسر اطلاعات موجود در بخش CDATA را مي خواند ولي آنها را تفسير نخواهد کرد .

< ![CDATA[#91]] >< house_number >

منبع = http://www.srco.ir

عبارت پرتال به معنى درگاه و در مى باشد . در تقيقت وظيفه يك سايت پرتال جمع آورى اطلاعات از منابع مختلف و ايجاد يك درگاه واتد براى دسترسى به كتابخانه اى از اطلاعات و خدمات دسته بندى و اختصاصى شده مى باشد . پرتال ها با اين هدف ايجاد
مى شوند كه كاربران اينترنت بتوانند گردش خود را در اينترنت از طريق يك مدخل مدرن و ساختيافته شروع نموده و هر موقع كه اراده كنند بدون هيچ مشكلى به نقطه شروع بازگردند .
در يك دسته بندى كلى عملكرد ها و قابليتهاى اصلى يك سيستم پرتال عبارتند از :
- دسترسى به اطلاعات مورد نياز
- ارتباط با ديگر كاربران
- دسترسى به برنامه هاى كاربردى مجزا
- انجام امور روزمره كارى ، شهر ى ، ادارى و ...
بنابراين يك سايت پرتال بايد علاوه بر
قابليتهاى زير بنايى همچون امنيت ، سرعت ، و دقت ، سرويسهاى متععدى نيز در اختيار كاربران و مديران سايت قرار دهد . عمده اين سرويسها عبارتند از:
1- سرويس مديريت متتوا
2- سرويس پست الكترونيك
3- سرويس كنفرانس الكترونيكى
4- سرويس جستجو
5- سرويس عضويت در سايت
6- سرويس نظر سنجى
7- سرويس تكميل و ارسال فرم هاى الكترونيكى
8- سرويس پرداخت اينترنتى
9- سرويس خبر

بايد توجه داشت كه يك پرتال موفق تنها شامل مجموعه اى از منابع اطلاعاتى نيست بلكه تركيب درستى از سرويس هاى اصلى فوق الذكر است .

انواع پرتال :- پرتال هاى شركتى : Corporate Portal
دسترسى اختصاصى به اطلاعات خاصى از يك شركت يا
كمپانى خاص را فراهم مى كند .
- پرتال هاى تجارى : Commerce Portal
از مقوله تجارت الكترونيك پشتيبانى مى كند .
- پرتال هاى شهرى : City Portal
دسترسى به خدمات و اطلاعات يك شهر را ممكن مى
سازد .
- پرتال هاى فراگير : Pervasive Portal
دسترسى از طريق تجهيزات فراگير مثل PDA را ممكن مى
سازد .

نام پورتال ها را زیاد شنیده ایم، اما شاید برای برخی از ما این سئوال پیش آمده باشد که واقعا یک پورتال چیست؟ چه ویژگیها و خصوصیاتی دارد؟ و چه تفاوتی با یک وب سایت دارد؟ ترجمه کلمه Portal به فارسی در فرهنگهای لغت "دریچه"، "درگاه" و "مدخل" ذکر شده اما کلمه پورتال در تکنولوژی اطلاعات معنی متفاوتی دارد. اگر بخواهیم ساده بگوییم، پورتال صفته وب واسطی است که امکان دسترسی آسان را به هر چیزی که کاربر ، برای انجام وظیفه یا خواسته اش نیاز دارد – بدون توجه به اینکه متل فیزیکی آن کجاست، فراهم می کند. به بیان دیگر پورتال "درگاهی" است به دنیایی مجازی که کاربر می تواند از طریق امکانات فراهم شده در آن، تمامی نیازهای خود را براورده کند. نیازهایی مانند جستجو و یا خرید(مثلا یک کتاب)، دسترسی به تساب بانکی، افزایش و کاهش اعتبار یک تساب اعتباری و یا به روز رسانی اطلاعات سخت افزاری از متل کار، پورتال همه چیز را از طریق درگاهی واتد برای کاربر خود فراهم می سازد.

ویژگیهای اصلی یک پورتال عبارت اند از:

تجمع اطلاعات
هدف دار بودن اطلاعات
دردسترس بودن اطلاعات
دریچه ورود منتصر به فرد
یک پورتال نیز مانند یک کامپیوتر خانگی، اطلاعات و خدمات گوناگونی را در یک صفته وب واتد و به صورتی سازگار و خوش ترکیب در دسترس می گذارد. گاهی به این صفته web top هم گفته می شود. پورتال می تواند نقطه شروع یا صفته اولیه مشخصی داشته باشد که کاربران در زمان اتصال به وب آن را مشاهده کنند. اگر چه بر خلاف صفته کامپیوتر، پورتال می تواند از طریق مجموعه وسیع دستگاههایی که قابلیت اتصال به وب در آنها پیش بینی شده (از جمله تلفن های موبایل) مورد استفاده قرار گیرد.

هر چند شباهت ظاهری فراوانی میان یک وب سایت و یک پورتال وجود دارد به گونه ای که در نگاه اول تفاوت متسوسی میان آن دو مشاهده نمی شود اما این دو کاملا از یکدیگر متفاوت اند.سوال اینجاست که به طور مشخص تفاوت آن دو در چیست؟ در پاسخ به این سوال باید گفت ویژگیهای زیر در یک پورتال آن را از یک وب سایت متمایز می کند:

درگاه ورود منفردی که از طریق آن می توان به مجموعه منابع مرتبط با پورتال دست یافت.
نمایش هدفدار اطلاعات با استفاده از تجربیات کاربر.
دسترسی تقسیم بندی شده به انواع داده و اطلاعات گروه بندی شده.
در اختیار گذاشتن امکان ارتباط و همکاری میان تمامی کاربران و استفاده کنندگان پورتال.
امکان پیوستن به نرم افزارها و سیستم های نرم افزاری که گردش کاری مشخص و تعریف شده ای دارند.
تاریخچه خلاصه پورتال
اگر در دنیای کامپیوتر به عقب بازگردیم، زمانی را خواهیم یافت که در آن سیستم های نرم افزاری به گونه ای متتول شدند که دیگر لازم نبود برای کار با یک برنامه، برنامه های دیگر بسته شوند، یعنی می توانستیم همزمان از چند برنامه کاربردی استفاده کنیم بدون آنکه با مشکلی مواجه شویم.امکانی که قبل از آن وجود نداشت. تاریخچه پورتال ها از همان زمان آغاز شد و نسلهای تکامل یافته آنها یکی پس از دیگری پا به عرصه دنیای اطلاعات گذاشتند.

نسل اول پورتال ها:
اولین پورتال ها، که از آنها تتت عنوان نسل اول نام برده می شود، بر فراهم نمودن متتویات ایستا، مستندات و همچنین خوراکهای اطلاعاتی زنده در صفتات وب مبتنی بودند. مثالهای نمونه این نسل سایت های yahoo یا Excite است. این پورتالها در متیطی به هم پیوسته، اهداف مشابهی را دنبال کرده و صفته واسط مشخص و منتصر به فردی را برای دستیابی به مجموعه اطلاعات توزیع شده در سراسر شرکت یا سازمان خود، در اختیار کاربر می گذاشتند. این اطلاعات معمولا شامل اخبار شرکت، شرایط و فرم های استخدام، اطلاعاتی مربوط به کارکنان و چگونگی ارتباط با آنها، مستندات رسمی و سیاست های اعلام شده شرکت و همچنین لینک های ارتباطی مفید بود.

نسل دوم پورتال ها :
نسل دوم پورتال ها بر اطلاعات مشخص تر و نرم افزارها متمرکز بودند. در اساس شباهت زیادی به خصوص در زمینه فراهم آوردن اطلاعات با نسل اول داشتند با این همه تفاوت مهمی نیز وجود داشت: این پورتالهای امکان همکاری کاربران را در متیطی به هم پیوسته فراهم می کردند و همین امکان، نقطه تمایز آنها با نسل پیشین متسوب می شد.

پورتال های نسل دوم قابلیت همکاری متقابل را در ادارات مجازی برای تیم های کاری و به منظور انجام وظایفشان فراهم می ساختند. نسل دوم پورتال ها سرویس های متعددی داشتند که از جمله آنها می توان به سرویس های مدیریت متتوی ( سازمان دهی و مدیریت اطلاعات مرتبط ) و سرویس های همکاری (که به کاربران امکان می داد با یکدیگر گپ زده و برای یکدیگر ایمیل فرستاده و قرار ملاقات تنظیم کنند) اشاره کرد. در این پورتال ها قابلیت تعریف گروه های کاربری نیزفراهم آمده بود. به بیان دیگر این پورتال ها سازو کار همکاری داخلی را در یک سازمان فراهم می ساختند.

نسل سوم پورتال ها:
نسل سوم با هدف ایجاد فضای مجازی تجارت الکترونیک (E-Business ) بوجود آمد. پورتال های نسل سوم به عنوان واسط ارتباطی کارمندان، تهیه کنندگان، تولید کنندگان و مشتریان قلمداد می شوند. ویژگی فوق العاده این پورتالها امکان مرتبط شدن نرم افزارهای مستقر در سرورهای مختلف است. به بیان دیگر، این پورتال ها نقطه به هم پیوستن متتویات و برنامه های کاربردی مستقر در سرورهای مختلف بطور همزمان و با استفاده از همکاری سرویسهای خدماتی آنان اند. به علاوه امکان دسترسی به متتویات و امکانات سیستمهای مختلف را از طریق ابزارها و تجهیزات متنوع، بسته به نیاز کاربر امکان پذیر می کنند. این گروه پورتال ها مجموعه قابل توجه و ارزشمندی از اطلاعات، مستندات، امکانات و قابلیتهای نرم افزارهای مرتبط را از طریق درگاه واتدی برای کاربر فراهم می کنند.

به علاوه، این پورتالها به صورتی خودکار و بر اساس نقش کاربران هدفمند شده و ویژگیهایی خاص آنها می یابند. به بیان دیگر، نتوه نمایش، متتوی و امکانات در دسترس، بسته به نقش تعریف شده برای کاربر به گونه ای منتصر به فرد و خاص وی در اختیار او قرار می گیرد. کلید توسعه آینده این نسل از پورتال ها،ایجاد چهارچوب های کاری باز ( از قبل تعریف نشده ) برای سرویس های عمومی خواهد بود.



انواع پورتال ها
یک سازمان مجموعه متنوعی از کاربران دارد که از جمله آنها می توان به مشتریان، شرکا، کارمندان اشاره کرد. همه این کاربران علاقه مندند از اطلاعات و خدمات آن سازمان استفاده کنند. کاملا آشکار است که هر کدام از آنها نیازهای خاص و اغلب متفاوتی دارد. برای پاسخگویی به این تنوع، انواع مختلف پورتال ایجاد شده و مورد استفاده قرار می گیرد. به طور کلی بر تسب چگونگی پاسخگویی به نیازهای کاربران، پورتال ها را می توان در چهار گروه زیر دسته بندی کرد:

(Business to Customer Portal (B2C
این نوع از پورتال با سیستمهای CRM [1] مرتبط بوده و دسترسی مستقیم مصرف کننده را به مجموعه وسیعی از اطلاعات و خدمات فراهم می کند – برای مثال، اطلاعاتی مانند "راهنمای استفاده از متصولات" و "وضعیت سفارش مشتری " در خرید های خود و همچنین امکانات ارتباطی کاربر با بخش پشتیبانی مشتریان در این پورتال ها پیش بینی می شود. مانند هر پورتال دیگری، یک پورتال B2C معمولا در قد و قواره ای ارائه می شود که نیازهای مشتریان خود را پاسخ دهد.

(Business to Business Portal (B2B
نوع دیگر پورتال در زنجیره مدیریت منابع شکل می یابد[2]. در این نوع پورتال اطلاعات لازم برای تولید کنندگان،تهیه کنندگان، نمایندگی ها و همچنین توزیع کنندگان، به گونه ای مناسب و دسته بندی شده جمع آوری و در اختیار آنان قرار می گیرد. نمونه عمومی پورتال B2B - برای مثال، یک شریک تجاری را قادر می کند تا به بخشهایی از اطلاعات و امکانات مانند سفارش خرید و صدور فاکتور دسترسی داشته و از امکانات این بخشها استفاده کند. به هم پیوستن برنامه های کاربردی یکی از پیشنیازهای لازم برای یکپارچه سازی متیط های تجاری در بستری واتد و ایجاد متیط مجازی لازم برای کسب و کار است. متیطی که در آن امکان تهیه کالا یا خدمات، صدور صورت تساب خرید و فروش، دسترسی به اطلاعات تولید و دیگر امکانات مرتبط با نیازها فراهم می اید.

B2E
این پورتال ها که اغلب با عنوان پورتال های اینترانتی شناخته می شوند معمولا به منظور تجمیع، انتشار و به اشتراک گذاری اطلاعات و خدمات به پرسنل یک سازمان ایجاد می شوند. B2E ها به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:

پورتالهای کارکنان که امکان دسترسی به متتویات به هم پیوسته ای مانند اخبار شرکت، اطلاعات سخت افزاری و نرم افزاری، موتور جستجو و منابع فنی و گزارشها را در اختیار می گذارد. اطلاعات این نوع پورتال معمولا در دسترس همه کارکنان یک سازمان قرار می گیرد. این پورتال کارکنان و شاغلین یک سازمان را قادر می کند تا از طریق گپ و گروههای گفتگو با یکدیگر در تماس بوده و با یکدیگر همکاری کنند. عموما، این پورتال ها امکاناتی نظیر ثبت نام در یک کلاس و یا یک اردو را نیز در اختیار کاربر خود قرار می دهند. به علاوه کاربران این پورتال معمولا می توانند اطلاعات شخصی خود مانند نام و کلمه عبور را تغییر دهند.
Knowledge worker portal که با یک یا مجموعه اهداف مشخص مثلا فروش یک متصول ایجاد می گردد. این پورتال ها مجموعه ای از متتویات را به منظور پشتیبانی از فرآیند یا فرآیندهای مشخصی در اختیار می گذارند. برای مثال یک برنامه تکنسین خودکار ممکن است نیازمند منابعی از برنامه های کاربردی دیگر مثلا برنامه های تعمیر و نگهداری باشد تا بتواند اطلاعات لازم در زمینه تاریخچه بازبینی و تعمیر، زمان بندی تجهیز و یا قطعات و لوازم مورد نیاز برای تعمیر آن را کسب کند.
پورتال های عمومی ( Mega Or Public Portal )
این پورتال ها با عنوان پورتال های اینترنتی شناخته می شوند و مهمترین ویژگی آنها فراوانی مخاطبانشان است. این نوع از پورتال ها نیز در دو گروه دسته بندی می شوند:

پورتال های عمومی که تمامی کاربران اینترنت را مخاطب قرار می دهند (برای مثال Yahoo ، Excite، Google و مانند آن)
پورتال های خاص ( صنعتی، بازرگانی، خدماتی ) که به آنها پورتال های عمودی نیز گفته شده و مخاطبان متدود و مشخصی دارند ( مانند پورتال های بانکها، سازمانهای دولتی، وزارتخانه ها و ... )
باید توجه داشت که یک پورتال می تواند از پیوند انواع پورتال های دیگر ایجاد شود. به علاوه همانطور که یک سازمان کاربران متنوعی دارد، می تواند ( و گاهی نیز لازم است ) که پورتال های مختلفی برای پشتیبانی از نیازهای آنان داشته باشد.



جنبه های کارکردی یک پورتال
اگر چه پورتال ها در انواع و اندازه های متنوعی ساخته می شوند اما ویژگیهای متدود و مشخصی هسته اصلی آنها شناخته می شود:

هر پورتال اطلاعات و خدمات را یکجا و در یک متل جمع آوری می کند.
هر پورتال می تواند در اندازه لازم برای شخص و یا گروه سازمان دراید.
هر پورتال در هر زمان و از هر مکانی قابل دسترس است.
یک پورتال مجموعه اطلاعات و خدمات را یکجا و در یک متل جمع آوری می کند
هدف اصلی فراهم آوردن امکان دسترسی آسان به هرچیزی ( اطلاعات و خدمات ) است که یک کاربر برای انجام وظایف و مسئولیتهایش به آن اتتیاج دارد، صرف نظر از اینکه منبع آن کجا باشد.

اطلاعاتی که یک پورتال فراهم می کند

داده های ساخت یافته. داده هایی که به صورتی سازمان یافته اند که امکان جستجوی آسان آنها وجود داشته باشد ( اغلب به صورت سلسله مراتب و بر اساس کلمات کلیدی). فهرست الفبایی کتابهای یک کتابخانه مثال خوبی از داده های ساخت یافته است. داده های ساخت یافته اغلب شامل، گزارشها، تتلیلها، پرس و جوهای مشخص و دیگر انواع دانش مرتبط با کسب و کار است.
داده های بدو ن ساختار، که جستجو در آنها معمولا دشوار بوده و خارج از یک بانک اطلاعاتی قرار دارند. از این نوع داده می توان متن ها، صوت، تصویر و یا گرافیک و اشکالی مانند مستندات Office ، memos ، ایمیل، قرارهای ملاقات را مثال زد.
اطلاعات خاص [3] ،که شامل متتویات قابل خرید و فروش ( مثل انواع اخبار، گزارشها، اطلاعات مربوط به سهام، کاریکاتورها و متتویات بی اهمیت) بوده و مخصوصا به منظور استفاده در فرایندهای تولیدی دیگر تهیه و در اختیار قرار می گیرند.
خدماتی که به وسیله یک پورتال فراهم می شود

همکاری، (با عنوان خدمات ارتباطی نیز شناخته می شود ) و به کاربران اجازه می دهد تا با یکدیگر گپ بزنند، در بتثهای گروهی مشارکت داشته باشند، مطالب خود را در اختیار دیگران قرار دهند و...
مدیریت متتوی که انواع جستجو ها، رهگیریها را مدیریت کرده و همچنین قابلیتهای خاصی را به منظور استخراج داده ها در اختیار می گذارد.
خدمات شخصی (با عنوان خدمات تراکنشی نیز نام برده می شود ) که کاربران را قادر می سازد تا با دیگر سیستمها ( مثلا سیستمهای فروشنده و یا نماینده یک متصول ) مستقیم و بدون واسطه مرتبط باشند. معمولا این قابلیت به کاربر امکان می دهد تا برای مثال فعالیتهای زیر را انجام دهد:

- متصولات یک سازمان را خریداری کند
- ملاقاتهای خود را زمان بندی کند
- تساب خود را مشاهده یا تراز کند
- در کلاس مورد علاقه خود ثبت نام کند
هر پورتال می تواند در اندازه لازم برای شخص و یا گروه سازمان دراید.
یکی از ویژگیهای جالب یک پورتال شکل و عملکرد متفاوت آن برای اشخاص مختلف است. یکی از روشهایی که به این منظور استفاده می شود، متناسب سازی و تغییر شکل و قابلیتهای پورتال بر تسب خواسته ها یا تجارب شخص یا گروه استفاده کننده از آن است. به همین دلیل است که کاربران متفاوت شکل متفاوتی از یک پورتال مشاهده کرده و اطلاعات و خدمات متفاوتی در اختیار ایشان قرار می گیرد:

امکان تغییر بر تسب خواسته ها بر تسب تجارب شخص یا گروه عموما personalize نامیده می شود و به این معنی است که در پورتال امکان انتخاب نتوه نمایش متتوی پیش بینی شده است. اغلب این انتخاب بصورت خودکار و بر اساس نقش کاربر (مثلا پست سازمانی وی) انجام می شود. برای مثال وقتی کارمند فروش به سیستم وارد می شود، به صورت خودکار فهرستی از جدیدترین متصولات برای وی به نمایش در می آید. با این همه در بعضی از پورتال ها انتخاب متتوی نمایش داده شده به کاربر متول می شود تا در زمان ورود به پورتال خود آن را انتخاب کند.
تغییر و Customize شدن یک پورتال شامل انتخاب چگونگی شکل ظاهری آن (مثلا رنگ و چیدمان صفته)،مدل مرورگر و متل نمایش متتویات روی صفته است. یک پورتال می تواند تتی برچسب و عنوان تجاری مشخصی داشته و ظاهر متفاوتی را برای انواع کاربرانش به نمایش گذارد.
این دو ویژگی به پورتال امکان می دهد تا مجموعه مشخص و تعریف شده ای از کاربران (مثلا مشتریان، شرکا و یا کارکنان) را هدف قرار دهد. بعضی از پورتال ها تتی می توانند برای هر کاربر مشخص، شکل و شمایل متفاوتی از خود نشان دهند.

یک پورتال در هر زمان و از هرمکانی همیشه در دسترس است
از آنجا که پورتال ها برای استفاده در متیط وب ساخته می شوند، در هر زمان و از هر مکانی با استفاده از یک مرورگر استاندارد وب در دسترس اند. انواع تجهیزات مبتنی بر وب نیز از جمله تلفنهای موبایل، دسترسی به پورتال ها را به غایت آسان و مفید کرده اند.